Phân lập, nhân giống và nuôi trồng thử nghiệm nấm dược liệu tại Trung tâm Ứng dụng, Thông tin Khoa học công nghệ và Đo lường thử nghiệm

Hiện nay do môi trường ô nhiễm, thực phẩm không an toàn nên tỷ lệ người mắc các bệnh ung thư ngày càng cao, người dân tìm đến các loại nấm dược liệu để tăng cường sức khỏe, phòng chống bệnh tật, do đó nhu cầu sử dụng nấm dược liệu trong nước tăng nhanh trong những năm gần đây, giá nấm dược liệu luôn ở mức cao, thường xuyên trong tình trạng khan hiếm hàng.

Nấm Vân chi có tên khoa học là Trametes versicolor (Linnaeus. Fries) Pilat, phân bố tại những vùng khí hậu ôn đới, đây là loài dược liệu quý được sử dụng phổ biến ở Trung Quốc và Nhật Bản và đang được nuôi trồng thử nghiệm ở Việt Nam. Quả thể nấm là chất da, không cuống, phủ lông. Nấm mọc thành từng đám, dạng ngói lợp, mặt mũ có những vòng tròn đồng tâm với màu sắc khác nhau từ trắng đến vàng nhạt, nâu nhạt, xanh đen, tạo thành từng vòng xen kẽ.

Hiệu quả chữa bệnh của nấm Vân chi nhờ hai hợp chất chính trích từ nấm này là PSP (polysaccharide peptide) và PSK (polysaccharide-K). Các chất này có khả năng điều trị ung thư, tăng cường miễn dịch, làm giảm các phản ứng phụ của xạ trị và hoá trị, làm giảm hoạt tính của enzym telomerase (một enzym thiết yếu giúp các tế bào ung thư chống lại quá trình tự chết), kích hoạt các hoạt động của tế bào miễn dịch chống ung thư (Carolyn J. Torkelson, 2012). Vì vậy nấm Vân chi rất hữu ích trong phòng chống ung thư sớm. Đối với người khỏe mạnh, nấm Vân chi được sử dụng như một dược phẩm bổ sung để tăng cường sức khỏe. Ở Nhật Bản và các nước khác có rất nhiều sản phẩm thương mại từ Vân chi, các hoạt chất được bào chế từ nấm Vân chi đứng đầu trong 10 loại thuốc chống ung thư được tiêu thụ mạnh nhất tại thị trường Nhật Bản.

Nấm Hoàng chi (còn gọi Linh chi vàng) có tên khoa học Ganoderma lucidum (Leyess ex. Fr) Karst. Nấm Linh chi không chứa nhiều chất dinh dưỡng nhưng lại có các dược chất quý, ít có ở các loài nấm khác, loại nấm này có thành phần hoạt chất sinh học đa dạng, có chứa khoảng 400 hoạt chất sinh học khác nhau, chủ yếu là các polysaccharide, triterpenoid, nucleotide, acid béo, sterol, steroid, protein, các nguyên tố vi lượng. Nấm Linh chi có tác dụng tăng cường khả năng miễn dịch, tăng cường trí nhớ và chức năng hô hấp, chống viêm, chống lão hóa, giải tỏa stress, an thần, chống oxy hóa, hạ huyết áp, bảo vệ gan, chống khối u, ngăn chặn sự phát triển của ung thư (Sanodiya BS, 2009).

Đây là hai loài nấm dược liệu quý, có nhiều tác dụng trong y học, tuy nhiên vẫn chưa có nghiên cứu về hai loài nấm này ở Ninh Bình. Từ thực tế trên, Trung tâm Ứng dụng, Thông tin khoa học công nghệ và Đo lường thử nghiệm Ninh Bình (Trung tâm) tiến hành đề xuất thực hiện đề tài: Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ phân lập, nhân giống và nuôi trồng thử nghiệm một số loại nấm dược liệu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình”.

Triển khai thực hiện đề tài Trung tâm đã tiến hành thu thập nguồn gen nấm Hoàng chi và Vân chi đưa về phân lập, nhân giống tại Trung tâm. Giống nấm được nuôi trong phòng vô trùng ở nhiệt độ 290C, độ ẩm 69%. Theo dõi, đánh giá quá trình sinh trưởng của giống nấm nhận thấy giống nấm Hoàng chi gốc và cấp I sinh trưởng tốt trên môi trường PGA có bổ sung thêm bột ngô, bột gạo và dịch chiết nấm sò. Sau khi cấy 01 ngày bắt đầu xuất hiện sợi nấm màu trắng, ngắn bung đều ra các phía. Trong 02 ngày tiếp theo sợi nấm ăn chậm và lan xuống bề mặt thạch, hút dinh dưỡng từ môi trường để tăng trưởng, từ ngày thứ 3 tốc độ lan sợi tăng dần, sợi nhanh nhất sau cấy từ 6-7 ngày. Từ khi cấy đến khi sợi ăn kín ống nghiệm kéo dài 10 ngày, sợi nấm Hoàng chi mềm, mượt, ăn sát bề mặt thạch, mật độ sợi lớn, tia sợi rõ.

Ở cấp II giống nấm Hoàng chi sinh trưởng tốt trên môi trường thóc hạt có bổ sung 1,5% bột nhẹ. Sau khi cấy 1 ngày thì giống nấm bắt đầu phát sinh hệ sợi mới, màu trắng, ngắn. Trong 3 ngày đầu hệ sợi nấm Hoàng chi đang thích nghi với cơ chất mới nên sinh trưởng chậm, mật độ sợi thấp, sau đó tăng dần, nhanh nhất ở giai đoạn 8-12 ngày. Sau 12 ngày sợi nấm lan kín chiều dài chai cấp II, ở giai đoạn này hệ sợi nấm dày đặc, sợi trắng to, tia sợi rõ, trong 2 -3 ngày tiếp theo hệ sợi nấm ăn sâu vào trong cơ chất tiếp tục gia tăng về mật độ sợi, do vậy nên sử dụng giống để cấy trong giai đoạn này là tốt nhất, sau đó khả năng tăng trưởng của hệ sợi giảm dần.

Giống nấm Vân chi gốc và cấp I sinh trưởng tốt trên môi trường PGA bổ sung nước dừa. Thời gian từ khi cấy giống đến khi bung sợi nấm dao động từ 1,2-1,5 ngày. Khi sợi nấm mới xuất hiện có màu trắng, ngắn từ 1,5-2mm vươn đều ra các phía, đến ngày thứ 2 sợi nấm bắt đầu dài ra, lan xuống bề mặt thạch và hút dinh dưỡng từ môi trường để tăng trưởng, trong giai đoạn này sợi nấm còn yếu nên tốc độ tăng trưởng thấp; sau đó tăng dần ở ngày thứ 4-6 và tăng mạnh ở giai đoạn 7-9 ngày sau cấy, sau đó tốc độ tăng trưởng của sợi nấm giảm dần. Thời gian từ lúc cấy đến khi sợi ăn kín ống nghiệm kéo dài 12 ngày, tốc độ lan sợi của nấm Vân chi chậm hơn so với nấm Hoàng chi, sợi nấm Vân chi mảnh, mượt, hơi bông lên bề mặt, khi già hình thành lớp màng màu trắng xanh lan lên thành ống.

Ở cấp II giống nấm Vân chi sinh trưởng tốt trên môi trường thóc hạt có bổ sung 1,5% bột nhẹ. Sau cấy 1 ngày, nấm Vân chi bắt đầu phát sinh hệ sợi mới, màu trắng, bông mềm, ngắn. Trong 6 ngày đầu hệ sợi nấm sinh trưởng chậm, từ ngày thứ 7 trở đi hệ sợi nấm tăng trưởng nhanh hơn. Sau 12 ngày sợi nấm lan kín chiều dài chai cấp II, giống nấm Vân chi có sợi trắng, mảnh, mềm, mượt, có màng mỏng màu trắng xanh ở phía trên. Trong 3 ngày tiếp theo hệ sợi nấm tiếp tục ăn vào bên trong hạt thóc và gia tăng mật độ sợi. Sử dụng giống để cấy trong giai đoạn này là tốt nhất do hệ sợi nấm đang sinh trưởng khỏe, sau đó hệ sợi nấm bị già hóa, sinh trưởng giảm dần.

Ảnh: Phân lập giống nấm tại Trung tâm

Sau quá trình thực hiện đã thu được 60 ống nấm Hoàng chi gốc, 195 ống nấm Hoàng chi cấp I, 300 chai nấm Hoàng chi cấp II; 60 ống nấm Vân chi gốc, 195 ống nấm Vân chi cấp I, 300 chai nấm Vân chi cấp II, đạt tiêu chuẩn làm giống đưa đi nuôi trồng thử nghiệm tại xã Khánh Vân huyện Yên Khánh và thị trấn Me huyện Gia Viễn.

Triển khai nuôi trồng thử nghiệm 10.000 bịch nấm Hoàng chi sử dụng cơ chất mùn cưa phối hợp với thân lõi ngô nghiền, bổ sung thêm cám ngô, cám gạo, đường, MgSO4; đóng bịch có trọng lượng từ 1,3-1,4 kg, hấp khử trùng trong 8 giờ, sau đó để nguội và cấy giống. Sau khi cấy 2-3 ngày thì giống bắt đầu bung sợi, sau cấy 20 ngày sợi nấm ăn được 2/3 bịch nguyên liệu tiến hành nới nút bông, sau 5-7 ngày thì quả thể nấm xuất hiện, quả thể có dạng hình cầu hơi lồi, mềm, saucó dạng hình trứngrồi chuyển sang hình thận. Sau khi xuất hiện 35 ngày quả thể đạt kích thước tối đa, tiến hành thu hái quả thể, tiếp tục chăm sóc bịch nấm ra lứa 2, lứa 3. Tại các điểm triển khai mô hình nấm Hoàng chi đã cho thu hoạch 3 lứa với sản lượng đạt 382,5 kg, năng suất đạt 33,2kg/1 tấn nguyên liệu.

Nuôi trồng thử nghiệm 10.000 bịch nấm Vân chi sử dụng cơ chất mùn cưa phối hợp với bông phế liệu, bổ sung thêm cám ngô, cám gạo, đường, MgSO4. Sau khi cấy2 ngày thì giống nấm phát sinh hệ sợi mới, sợi có màu trắng, mảnh, mềm. Thời gian ươm bịch nấm Vân chi kéo dài 38-40 ngày, sau khi sợi ăn kín tiến hành rạch bịch, mỗi bịch rạch 4-5 vết, dài 3-4 cm, sâu 0,3-0,5 cm, so le nhau. Sau rạch bịch 9-10 ngày xuất hiện quả thể có dạng hình elip, phình to ở giữa, hai đầu thuôn nhọn, màu trắng, mềm, sau chuyển sang dạng hình quạt, sau 32 ngày quả thể phát triển tối đa, có từ 4-6 cánh, có màu nâu vàng, cứng, có viền trắng, tiến hành thu hái quả thể, tiếp tục chăm sóc bịch nấm ra lứa 2, lứa 3. Sau 6 tháng triển khai mô hình, đến nay nấm Vân chi đã thu hoạch xong lứa 3, với sản lượng thu được 260,3 kg, năng suất đạt 22,6 kg/1 tấn nguyên liệu.

Trong quá trình nuôi trồng cần đảm bảo nhà ươm phải sạch sẽ, thoáng mát, có độ ẩm 70-80%, ánh sáng yếu, nhiệt độ 25-300C. Ở giai đoạn ra quả thể đảm bảo nhà nuôi đảm bảo sạch sẽ, thông thoáng, nhiệt độ 25-280C. Độ ẩm không khí 80-90%, ánh sáng tán xạ, kín gió. Sau quá trình triển khai đề tài cho thấy nấm Hoàng chi và Vân chi sinh trưởng phát triển tốt, cho năng suất cao. Với giá bán hiện nay từ 700-800 nghìn đồng/kg nấm Hoàng chi, từ 1-1,5 triệu đồng/kg nấm Vân chi, cho lãi từ 7-10 triệu đồng/tấn nguyên liệu. Mẫu nấm Hoàng chi, Vân chi được đưa đi phân tích, đánh giá chất lượng tại Viện Dược liệu cho thấy nấm trồng tại các mô hình có hàm lượng các hoạt chất sinh học đạt yêu cầu.

Ảnh: Mô hình nuôi trồng thử nghiệm nấm Hoàng chi, Vân chi của Trung tâm tại xã Khánh Vân, huyện Yên Khánh

Nấm dược liệu Linh chi, Vân chi là loại nấm có giá trị cao trong y học, với thời gian nuôi trồng ngắn, quy trình nuôi trồng không phức tạp, vốn đầu tư ít, sử dụng các nguyên liệu là phế thải của nông, lâm nghiệp, thị trường tiêu thụ rộng, hiệu quả kinh tế cao. Ninh Bình có nguồn nguyên liệu trồng nấm là các phụ phẩm nông, lâm nghiệp như thân lõi ngô, rơm rạ, vỏ cây, cành cây, mùn cưa lớn (trên 500.000 tấn), nếu sử dụng một phần lượng nguyên liệu trên để trồng nấm dược liệu thì tạo ra hiệu quả rất lớn.

Đề tài góp phần giúp đơn vị tự chủ được nguồn giống gốc, chủ động trong quá trình sản xuất giống nấm, giúp hạ giá thành giống nấm thương phẩm. Nắm được quy trình phân lập, nhân giống giúp đơn vị lưu trữ nhiều giống nấm quý có năng suất cao, chất lượng tốt để đưa vào sản xuất góp phần phát triển nghề trồng nấm tại địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân, đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng phế phụ phẩm nông, lâm nghiệp giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Sản phẩm mô hình đáp ứng được nhu cầu nấm dược liệu của người dân trong việc phòng và chữa bệnh. Bã nấm sau khi nuôi trồng nấm Hoàng chi, Vân chi sử dụng làm nguyên liệu nuôi trồng nấm sò hoặc làm phân hữu cơ bón cho cây trồng giúp giảm chi phí sản xuất./.

ThS. Đinh Thị Lan

Trung tâm Ứng dụng,Thông tin KHCN và ĐLTN

       HÌNH ẢNH HOẠT ĐỘNG
Không tìm thấy Video trong hệ thống dữ liệu

TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ NINH BÌNH
Giấy phép số: 03/GP-TTĐT do Sở Thông tin và Truyền thông tỉnh Ninh Bình cấp ngày 13/7/2015.
Chịu trách nhiệm chính: Ông Hoàng Trọng Lễ - Phó Giám đốc Sở KH & CN Ninh Bình.
Địa chỉ: Số 23, đường Trần Hưng Đạo, Phường Đông Thành, TP Ninh Bình.
Điện thoại: 0229 3871157, Fax: 0229 3872316, Email: skhcn@ninhbinh.gov.vn
Designed by VNPT Ninh Binh - Hotline: 02293880903